maj 23

NIEZBĘDNE WARUNKI

Niezbędne zwłaszcza są studia nad ekonomicznym uzasadnieniem rozpowszechnionego i(w środowisku nau­kowym i wśród publicystów) przekonania, iż specyfiką obecnego etapu cywilizacyjnego jest ścisła zależność . rozwoju ekonomicznego (i społecznego) od poziomu kul­turalnego. Niezbędne są próby oszacowania takich — przykładowo — zależności jak: zależność wydajności pracy od nakładów na kulturę, zależność zdrowotności od nakładów na kulturę (i ekonomiczne tego kon­sekwencje), zależność przestępczości i rozmiarów „marginesu społecznego” (np. środowiska nałogowych alkoholików) od nakładów na kulturę (wraz z szacun­kiem ekonomicznym).

maj 23

SZYBKA ROZBUDOWA

Szybką rozbudowę infrastruktury — przy tym rozbudowę konsultowaną co do form, zakresu itp. z te­renowymi ośrodkami, by zaspokajała zróżnicowane po­trzeby różnych rejonów kraju. (Określenie „szybka” jest tu bardzo ważne — idzie o to, by nie spóźnić się i nie rozbudować tej infrastruktury dopiero wtedy, kiedy już wygasną potrzeby kulturalne przez dłuższy okres nie zaspokajane). Wydaje się, że perspektywiczna polityka kulturalna będzie musiała w pierwszym rzędzie podjąć następują­ce problemy:Wypracowanie pewnych form egalitaryzmu rekom­pensującego — tj. wyrównywania upośledzenia kultu­rowego, choćby wynikającego z zamieszkiwania rejo­nów bardziej oddalonych od centrów kulturalnych, upośledzenia związanego z charakterem wykonywanej pracy, z niedostatkami zdrowia itp.

maj 23

PROCES PRODUKCJI

Proces produkcji dóbr materialnych w znacznie większym stopniu może i powinien być zintegrowany siecią pionowych powiązań hierar- chicznych niż proces (tworzenia wartości kulturalnych,który wymaga przede wszystkim poziomych powiązań funkcjonalnych. Stąd zagadnienie stopnia niezbędnej centralizacji i decentralizacji — nie chcemy go zresztą tu przesądzać — całkiem inaczej przedstawia .się w kul­turze niż w przemyśle.Wspomnieć też może warto, iż sprecyzowanie pew­nych ogólnych celów rozwoju kulturowego okaże się przydatne również dla rozwoju badań naukowych w za­kresie kultury — zwłaszcza badań prowadzonych z my­ślą o ich przydatności dla polityki kulturalnej kraju.

maj 23

GŁÓWNE ZADANIE TWÓRCZOŚCI

Socjalistyczna cywilizacja i kultura nie powstanie jako automatyczna konsekwencja postępu ekonomicz­nego i produkcyjnego. Jej kształt i treść zależy od świadomej działalności całego społeczeństwa, a zwłasz­cza twórców i działaczy kultury.Głównym zadaniem twórczości i działalności w sfe­rze kultury jest jak najbardziej skuteczne kształtowa­nie postaw ^ideowych i obywatelskich, rzetelnego sto­sunku do pracy, więzi narodowej, społecznej i ideowej.Celem polityki kulturalnej powinno być stałe pomna- /żanie dorobku kultury narodowej, upowszechnianie najbardziej wartościowych treści kultury, zaspokajanie aktualnych i rozwijanie nowych, coraz wyższych po­trzeb kulturalnych narodu.

maj 23

WZROST DOBROBYTU SPOŁECZEŃSTWA

Choć co prawda wzrost dobrobytu społeczeń­stwa, przejawiający się między innymi w ilości czasu, którym będzie można dysponować w sposób dowolny, stworzy w ustroju socjalistycznym warunki twórczości’ prawdopodobnie dla każdego, rezultaty tej twórczości nie będą zapewne równej wartości. W każdym razie utrzyma się, co już podkreślaliśmy, podział na twór­czość „dla siebie” oraz twórczość „dla innych” — tj. twórczość, która będzie nie tylko wyrazem ekspresji jednostki tworzącej, ale i źródłem przeżyć dla innych jednostek. Na tym miejscu — ze względu na punkt wyjścia, jakim jest współczesna twórczość literacka — interesujemy się oczywiście tą właśnie twórczością „dla innych”.

maj 23

MIMO RÓŻNIC

Hipotezą naszą jest, że — pomimo wszelkich różnic pomiędzy twórczością „pisarzy” i „piszących” — obie kategorie autorów, a jeszcze szerzej: właśnie „inte­lektualiści” (przy przyjętym poprzednio rozumieniu te­go terminu) pełnić będą funkcje interpretatorów świa­ta. Zaczątki tego procesu obserwować można już dziś (rola pewnego typu eseistyki, publicystyki, populary­zacji nauki). Prowadzi on do utraty przez pisarza uprzywilejowanej pozycji — gdy dzieli swą rolę z in­nymi „intelektualistami”.Z drugiej jednak strony (nie maleje bynajmniej za­potrzebowanie na pisarzy w roli „intelektualistów” -— jako przewodników po riowym świecie rzeczy, jako do­starczycieli kluczy do zrozumienia nowych czasów.